Taste
5x Status of the Art
Kunst als aanklacht, natuur als getuige en botsende rolstoelen als pijnlijk symbool van miscommunicatie. Wat als kunst niet meer alleen inspireert, maar ook confronteert?
The art of protest
Kunsthal Rotterdam presenteerde vorig jaar een indrukwekkend overzicht van Ai Weiwei onder de titel In Search of Humanity. Als kunstenaar en mensenrechtenactivist snijdt Ai Weiwei hete hangijzers aan en bekritiseert autoritaire machtssystemen. De tentoonstelling bood een indrukwekkend overzicht van zijn ruim vier decennia omspannende carrière vanaf 1979 tot nu. Zo was er een zestal diorama’s waarin de kunstenaar te zien was tijdens zijn eenzame opsluiting in 2011 in een Chinese gevangenis. Je zag ook de beroemde foto van de opgeheven vinger voor het Tiananmenplein, urnen uit de Han Dynastie die met het Coca-Cola logo zijn versierd, en twaalf replica’s van beelden – deels fantasie – uit de dierenriem van de Zodiac fontein die gebouwd werd voor het zomerpaleis van de Chinese keizer. En er was nog veel meer: schilderijen, culturele readymades, LEGO-werken, indrukwekkende sculpturen, en videokunst. Je kreeg als bezoeker een fascinerend beeld van het leven van Ai Weiwei, zijn vroege jeugd die hij met zijn vader in ballingschap doorbracht, en zijn artistieke ontwikkeling die in China begon en in de westelijke wereld werd voortgezet. Zijn werk vormt een scherp protest tegen de bedreigingen van de vrijheid van meningsuiting en mensenrechten wereldwijd.
In gesprek met de natuur
Naast de wereldwijde waardering voor zijn Van Gogh-collectie krijgt het Kröller Müller Museum ook grote waardering voor zijn aan de natuur gerelateerde kunstcollectie. In de tentoonstelling Door de bomen het bos waren afgelopen jaar kunstwerken van vier kunstenaars te zien die in hun werk op verschillende manieren kijken naar de verhouding tussen mens en natuur. Eija-Liisa Ahtila was een van hen. In het door haar gepresenteerde videowerk APRIL ≈ 61°01′ 24°27′ gaat ze op een intieme manier in gesprek met de natuur. Het gaat hier om een 8-kanaals bewegende beeldinstallatie die verdeeld is over twee ruimtes. De installatie reflecteert op de ruimtelijkheid van een bosgebied door de beelden te projecteren op een rechthoekige muur. De bron van het werk is het leven in een bos waar elk levend wezen, behalve de mens, een geïntegreerd element is van het geheel. Het werk werd gedurende twee jaar opgenomen in een bosrijk natuurgebied, waar het bos kon bestaan zonder menselijke tussenkomst. Door de kunstenaar werd duidelijk afstand genomen van antropocentrische wereldbeelden; het levende bos is autonoom en staat volledig op zichzelf.
Woestijn als canvas
Voor hun locatiegebonden installatie in de woestijn in Coachella Valley hebben Sara Alissa en Nojoud Alsudairi een tijdelijke route ontworpen die menselijke en niet-menselijke interacties tussen elementen in de omringende natuur traceert en construeert. Dit land art project kreeg de naam When the Earth Began to Look at Itself, en is bedoeld om toeschouwers attent te maken op de ecologische overgang en de fysieke geografie van de locatie in de woestijn. Hun spectaculaire installatie vormde een onderdeel van Desert X AlUla 2024. Gebaseerd op een meer poëtisch criterium van tijd, herinnering, materialiteit en bezetting, geloven de kunstenaars dat deze vorm van interventie ons bewustzijn van het omringende landschap en bijbehorende ecologie verhoogt en intensiveert. Het wordt zo een plek van betekenis en contemplatie.
Botsende rolstoelen
Old People’s Home bestaat uit dertien levensgrote menselijke replica’s van legergeneraals, religieuze en politieke leiders van verschillende nationaliteiten. De poppen dragen traditionele kostuums die hun belangrijkheid weergeven. Ze zitten allemaal in elektromotorische rolstoelen, die automatisch van richting veranderen als ze tegen elkaar of tegen de muur botsen. De Chinese kunstenaars Sun Yuan en Peng Yu laten in deze bewegende installatie hyperrealistische menselijke replica’s in rolstoelen staren naar iets in de verte; ze knikken met hun hoofd of doen simpelweg een dutje. Eigenlijk zijn ze constant in beweging en botsen onophoudelijk tegen elkaar, maar hun gezichten blijven emotieloos, waardoor een onverschillige sfeer ontstaat. Zijn het ouderen die als een metafoor voor de dood gebruikt worden? De installatie geeft in elk geval de absurditeit weer van het optimistische geloof in de mogelijkheden voor onderlinge communicatie tussen verschillende culturen of groepen. In dit krachtige werk probeert het kunstenaarsduo ons te vertellen dat het gebrek aan communicatie niet te wijten is aan de onomkeerbaarheid van de dood, maar veroorzaakt wordt door de structuur van de maatschappijen waarin deze mensen lange tijd geleefd hebben. Alhoewel de installatie uit 2007 stamt, wordt deze nog steeds her en der in China en Europa getoond.
Wereld onder water
De Zuid-Afrikaanse fotograaf, kunstenaar en activist Gideon Mendel is gevestigd in Londen. In zijn werk houdt zich bezig met hedendaagse sociale kwesties van mondiaal belang. Zijn werk als ‘strijdfotograaf’ tijdens de laatste jaren van de Apartheid in de jaren tachtig vestigde voor het eerst de aandacht op hem. Momenteel houdt hij zich bezig met de opwarming van de aarde en de vele overstromingen en bosbranden die dat tot gevolg heeft. Zijn meest recente fotoserie Drowning World die in september 2024 op groot formaat (5 x 5 meter) in Palazzo Rettorato in Turijn werd getoond, mag gerust indrukwekkend genoemd worden. Het is zijn poging om een intieme en systematische typologie van onze wereldwijde klimaatcrisis te creëren. In die foto-installatie liet hij zien dat de gevolgen van klimaatverandering voorbijgaan aan alle afbakeningen van rijkdom, klasse, ras en geografie. Hij begon de serie in 2007 met het fotograferen van twee overstromingen: een in het Verenigd Koninkrijk en een tweede in India. Sindsdien heeft hij vele overstromingsgebieden over de hele wereld bezocht en gefotografeerd. Hij ziet zijn werk als een aanklacht tegen een wereldwijd politiek systeem dat niet in staat is gebleken om zinvolle actie te ondernemen, omdat grote bedrijven, boeren en regeringen zich verzetten tegen de noodzakelijke maatregelen om koolstofuitstoot te verminderen.
