De sfeer van het échte Amsterdam kun je het beste proeven in de vele cafés in de stad. Maar daar kan het soms ook aardig spoken. Een kleurrijke opsomming van wat beruchte hoofdstedelijke kroegen.
Sheherazade
Voor de oorlog begonnen als jazzcafé en onder aanvoering van de legendarische Joodse kroegbaas Dicky Baruch vanaf halverwege jaren zeventig uitgegroeid tot een rovershol. Om die reden wordt de Sheherazade ook gesloten in 1984 (later zou club Sinners in Heaven op die locatie openen, red.). Al het wrakhout van de nacht spoelde ’s nachts aan bij Dicky Baruch om biefstuk met brood te komen eten. Baruch kende iedereen uit het wereldje en iedereen kende Baruch. Hij, overleden in 2023 op 86-jarige leeftijd, was een man om rekening mee te houden. De portier van Casa Rosso, worstelkampioen Chris Dolman, was een van zijn beste vrienden, maar begin jaren tachtig liepen beruchte Joego-gangsters als Duja Becirovic en Sreten Jocic de deur bij Sheherazade plat. Zij namen Martin Hoogland mee in hun kielzog, de ex-agent die later veroordeeld wordt voor de moord op Klaas Bruinsma. Na de Sheherazade begint Baruch nog de Falcon Crest in de Korte Leidsedwarsstraat. Hij zet daar Martin Hoogland neer als portier, maar ontslaat hem later omdat hij cocaïne aan de deur verkoopt.
Wagenstraat
Louis Seize
Met recht een klassieker. Louis Seize ontstond eind negentiende eeuw en deed zijn chique naam eer aan door het hoogwaardige interieur en het goed verzorgde meubilair. In de jaren zeventig kwamen daar toch wat vlekjes op: in zijn overvallerstijd was de Haagse gangster Stanley Hillis een van de vaste bezoekers van Louis Seize en Charlie, de vloeiend Chinees sprekende portier, beunde wat bij voor de Chinese K14-triade. Hij stond als bodyguard naast de beruchte Chinese godfather Chung Mon die in de jaren zeventig verantwoordelijk was voor een groot deel van de heroïne-import in de hoofdstad. Overigens was Charlie óók buschauffeur en overvaller. Een klant uit Louis Seize nam zijn rit over en Charlie racete als een gek heen en weer naar Zwolle om daar de Veemarkt te overvallen. Net op tijd was hij weer in Amsterdam om zijn busdienst af te maken. Het geld zette hij op een Zwitserse bankrekening. Dit verhaal had zo mooi kunnen aflopen voor Charlie, maar hij kreeg een bon voor zijn racerij. In plaats van die gewoon te betalen ging hij in beroep omdat hij een alibi had (“Ik zat op de bus!”). Uiteindelijk werd duidelijk dat Charlie degene was die de Veemarkt had overvallen. Typisch geval van penny wise, pound foolish.
Reguliersbreestraat
Café Stadion Corner & Café Van Dijk
Beide cafés aan het Stadionplein waren dé tenten waar je moest zijn in de jaren tachtig tot ver in de jaren negentig. “Stadion Corner moet je zien als een gezellige kaartclub in die tijd”, aldus een ingewijde. “Vierentwintig uur achter elkaar werd er gekaart en gegokt. Lange Hans stond achter de bar. Hij kwam van café Heuvel en was een leuke vent met veel humor. Je had er van die Random Runners staan, speciale gokkasten die heel populair waren vanaf halverwege jaren tachtig. Iedereen was continu aan het helen en handelen. Veel spullen van de vrachtwagen gevallen, dat werk.” Van Dijk is eigenlijk van hetzelfde laken een pak. Daar ook veel handel en dagenlang aan één stuk door gokken, in een speciaal afgeschermd gedeelte van het café. Later is Van Dijk omgedoopt tot Rood. Burgemeester Eberhard van der Laan sloot Rood in 2011 vanwege gokpraktijken. Oh ja, en er waren ook wat hoeveelheden soft- en harddrugs gevonden.
Stadionplein
Juliana’s of Barretje Hilton
Misschien wel de meest tot de verbeelding sprekende kroeg in deze lijst. Je kwam de Juliana’s namelijk binnen door aan de zijkant van het Hilton Hotel via een trappetje naar beneden af te dalen. Letterlijk onder de grond konden gasten een dansje wagen, hangen aan de bar of zich even terugtrekken aan een van de tafeltjes. Topspelers van onder- en bovenwereld bezoeken de Juliana’s. Welgestelde zakenmannen uit Amsterdam of van iets daarbuiten vermengen zich met topcriminelen als Cor van Hout uit Amsterdam en Johan Verhoek van iets daarbuiten. Soms knettert en schuurt dat een beetje, maar in de vroege ochtend van 27 juni 1991 vindt direct na sluiting van Juliana’s serieus vuurwerk plaats. Met een aantal gerichte schoten komt een einde aan het leven van de eerste Nederlandse maffiabaas, Klaas Bruinsma. Een paar jaar later veroordeelt de rechter de ontkennende Martin Hoogland tot een lange gevangenisstraf. Was het een dronkenmansruzie of was het wraak omdat (mensen van) Bruinsma achter de moord op een Joegoslavische vriend van Hoogland zou(den) zitten? De achtergronden zijn nooit duidelijk geworden. Op 18 maart 2004 wordt Hoogland doodgeschoten in Hoorn. Zijn straf zat er bijna op…
Breitnerstraat
Café Excalibur
Begin 1990 koopt de Amsterdamse president van de Hells Angels, Willem van Boxtel, het pand van Edith de Vries, de dochter van ‘Zwarte Joop’ de Vries, de oprichter van Casa Rosso. Het heet dan Zandzakkenbar, en zo ziet het er ook uit. Na een grondige verbouwing door Van Boxtel opent de Excalibur z’n deuren. In de ogen van de politie is het een Hells Angels-café omdat Van Boxtel en zijn vrienden er vaak zitten en het café voorkomt in de verhalen van journalisten. Zo vinden er in 1993 pittige gesprekken plaats tussen Van Boxtel en journalisten John van den Heuvel en Bert Voskuil, die schrijven dat de Hells Angels de buurt afpersen. Na Van Boxtels verwijdering uit de motorclub in 2004 moet hij veel van zijn bezittingen inleveren: ook café Excalibur zit daarbij. Dat gaat volgens de verhalen niet makkelijk, maar met hulp van een corrupte boekhouder en een bekende Amsterdamse slager wordt het pand uiteindelijk van hem afgepakt en komt het in handen van de Hells Angels.
Oudezijds Achterburgwal
Lexington
Wat Juliana’s was in de jaren tachtig tot negentig, was Lexington vanaf halverwege jaren negentig tot ver in het nieuwe millennium. In The Lex, zoals het café door de klandizie liefkozend werd genoemd, proosten succesvolle Amsterdamse vastgoedmannen zoals Willem Endstra, John Wijsmuller en Klaas Hummel samen met onderwereld-iconen als Sam Klepper, John Mieremet en Willem Holleeder. Die laatste zit er zo vaak dat The Lex ook de bijnaam ‘Holleeders Huiskamer’ krijgt. In een van zijn politieverklaringen vertelt John Mieremet dat het plan om vastgoedmannen af te persen ontstond in Lexington. Hij en Willem Holleeder benaderen vermogende Nederlanders, die vervolgens worden bedreigd. Alleen als ze grote bedragen overmaken, laten de heren ze verder met rust. De rechter veroordeelt Holleeder later tot negen jaar cel voor het afpersen en bedreigen van vastgoedondernemers als Willem Endstra en Rolf Friedländer.
Willemsparkweg
Jan Steen
Vanaf eind jaren negentig tot ver in het nieuwe millennium is dit een van de meest populaire pleisterplaatsen voor de onderwereld. Kopstukken Johnny Mieremet en Sam Klepper spreken er vaak af om hun zaakjes te bespreken, net zoals Stanley Hillis of Jan Femer. Allemaal ex-leden van de groep rond Klaas Bruinsma, nadat die in 1991 is doodgeschoten. In het nieuwe millennium wordt bij wijze van upgrade de naam veranderd in Jong Zuid, maar alle goede bedoelingen ten spijt: de clientèle blijft hetzelfde. Ook de nieuwe generatie gangsters, zoals leden van de groep rond topcriminelen Gwenette Martha en Houssine Ait S., weten hun weg te vinden naar ‘De Steen’. De kroeg ligt immers midden in ‘hun’ wijk. In 2007 wordt de 33-jarige Robert Knufman, een veroordeeld ecstacy- en wapenhandelaar, in Jong Zuid door het hoofd geschoten. De moord is nog steeds onopgelost. Willem Holleeder drinkt er daarna regelmatig wat met de in 2015 doodgeschoten Lucas Boom – zonder te betalen, volgens de verhalen. De eigenaar van Jong Zuid zou ook nog afgeperst worden en vlucht op een gegeven moment naar het buitenland. Het café gaat in 2015 definitief dicht.
Ruysdaelkade
Cafe de Unie
Cafe de Unie is wat ze in Amsterdam een leuk knijpie of pijpenlaatje noemen. Overdag kun je er een bak koffiedrinken en een tosti eten, vanaf een uur of zeven ’s avonds stroomt het vol met mensen uit Oud-Zuid. De gasten drinken en praten totdat ergens om twee uur ’s nachts de bel voor de laatste ronde klinkt. Vaak kun je van buitenaf al horen of de vriendenkring rondom de topcrimineel Jan Femer aanwezig is. Die neemt in de middag vaak al bezit van het achtergedeelte van de kroeg. De groep rond Femer bestaat onder anderen uit Peter Raap, Ruben Ten Have en Ferry de Kok. Die laatste drie worden in het milieu ook wel Kwik, Kwek en Kwak genoemd of Pjotr, Puntje en Kinnetje. Inclusief Jan Femer zijn het allemaal beren van kerels en allemaal gezegend met een nogal ‘overheersend stemgeluid.’ Van deze groep is Jan Femer in 2000 geliquideerd. Peter Raap overleefde ternauwernood een aanslag in 2015.
Amsteldijk
De Hallen
‘Gewoon eens gezellig binnen komen vallen’, staat in een lichtbak op de gevel van De Hallen geschreven. Het was er volgens de verhalen bloedgezellig, maar toch is het café van Thomas van der Bijl, vriend van Heineken-ontvoerder Cor van Hout, vooral bekend geworden door een brute liquidatie. Op 20 april 2006 wordt eigenaar Van der Bijl doodgeschoten terwijl hij de zaak, die dan bekendstaat als verzamelplaats van Amsterdamse ‘vrije jongens’, aan het stofzuigen is. Cees Houtman kwam er graag. Hij was in de jaren tachtig leider van de bende De Denkers, zo genoemd om hun even brutale als goed doordachte bankovervallen. Ook Willem Holleeder is regelmatig te gast in De Hallen. Uit politiedossiers blijkt dat de relatie tussen Van der Bijl en Holleeder na de dood van Cees Houtman in 2005 bekoeld is geraakt. In 2019 wordt Holleeder veroordeeld als opdrachtgever voor de liquidatie op Van der Bijl.
Hoek Jan van Galenstraat / Willem de Zwijgerlaan
Café Wildschut
Dit nog steeds zeer bekende café is ooit onderwerp van een telefonisch gesprek geweest tussen Willem Holleeder en een journalist van Vrij Nederland in 2007. Holleeder zit dan vast voor afpersing en belt de journalist om te vertellen over de twee kampen die na de aanslag op Cor van Hout in 1996 waren ontstaan in Amsterdam. Aan de ene kant Van Hout en Holleeder, aan de andere kant Klepper en Mieremet. Dat dreigde helemaal uit de hand te lopen en Holleeder zegt in dat gesprek dat Mink Kok, een andere Amsterdamse crimineel, toen tussen de partijen is gaan staan: “Mink was een vriend van Sam Klepper en een vriend van mij. Er is na de aanslag op Cor in 1996 een gesprek geweest bij Wildschut. Mieremet en Klepper waren daar met zwaarbewapende bodyguards. Die lui van Mink kwamen op alleen maar gympies, verder helemaal niks. Dat ging van ‘gabbertje gab’. Mink zei tegen Sam: ‘Luister je bent mijn vriend, maar Willem Holleeder is ook een vriend van me. Willem heeft me zijn woord gegeven dat hij niks tegen jullie zal ondernemen als antwoord op de aanslag op Cor. Dan moeten jullie me je woord geven dat jullie niks tegen hem doen. Je bent mijn vriend, Sam. Maar als je me in de maling neemt, ben je mijn vriend niet meer.’ Ze gaven hun woord.” Willem Holleeder zit nu levenslang vast, onder andere als opdrachtgever voor de moord op Cor van Hout én John Mieremet.
Roelof Hartplein
Café Zuid
Het jaar 2012 heeft slecht nieuws voor de motorclubs in Amsterdam. Allereerst moeten de Hells Angels hun clubhuis Angel Place verlaten aan de H.J.E. Wenckebachweg, waar ze meer dan dertig jaar hebben gezeten. Een paar weken daarna wordt Café Zuid gesloten. Het stond bekend als clubhonk van motorclub Satudarah en er zou veel zwart geld in omloop zijn. Op grond van de wet Bibob (zie kader) besluit de gemeente geen vergunningen meer te verlenen. In ieder geval is Etous Belserang, een van de leiders van Satudarah én de broer van de in 2009 doodgeschoten Boneka Belserang, een graag geziene gast in het café. Etous ontkomt in datzelfde jaar maar net aan een moordaanslag. In 2021 overlijdt Etous op 46-jarige leeftijd aan hartfalen.
Rijnstraat
Fayrouz
Op 9 maart 2016 gaat er een schok door heel Nederland. Op de stoep voor Fayrouz staat een hoofd rechtop, met het gezicht gedraaid naar het raam van het waterpijpcafé. Dat hoofd blijkt toe te behoren aan Nabil Amzieb, die niet ouder is geworden dan 23 jaar. Zijn lichaam wordt de nacht ervoor gevonden in een uitgebrande auto in Zuidoost. Fayrouz stond bekend als een van de verzamelplaatsen van een groep die betrokken is geraakt bij de Mocro-war die de hoofdstad vanaf 2012 jarenlang in haar greep houdt. In 2014 komt het café ook in beeld na de liquidatie van de Amsterdamse crimineel Mohammed el Mayouri. In 2015 zou er een poging tot moord verijdeld zijn door twee mannen die in de buurt stonden, te arresteren. Burgemeester Eberhard van der Laan vindt het wel genoeg zo na de lugubere vondst op 9 maart en besluit Fayrouz meteen op slot te gooien. Nu is er een tassenwinkel gevestigd.
Amstelveenseweg
Bestaan ze nog?
Je hoort het vaker: Amsterdam is Amsterdam niet meer. De spanning die vroeger op elke hoek aanwezig was, heeft plaatsgemaakt voor een Disney-achtige veiligheid. En inderdaad: met het slinken van het aantal kroegen in de hoofdstad is ook het aantal ‘foute kroegen’ kleiner geworden. Dat komt enerzijds door toepassing van de Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur, oftewel de wet Bibob vanaf 2003. Met deze wet in de hand kunnen overheden de integriteit van ondernemers toetsen en dat is ook precies wat er in de binnenstad gebeurde. Alleen al de schijn van illegale of criminele activiteiten was voldoende om een vergunning te weigeren. Daarnaast speelt ook de veranderende drugshandel een grote rol. Vroeger was het allemaal wat kleinschaliger: een kilootje wit, bruin of wiet kon je nog in de kroeg of ergens in een steeg of op een straathoek verhandelen. Tegenwoordig is de handel in cocaïne veel groter en globaler. Handelaren in Dubai halen het op in Colombia, verschepen het spul naar West-Afrika, vervoeren het naar Marokko en brengen het aan land in Spanje, terwijl ze zelf alles regelen via hun PGP-telefoon in Dubai. Een afspraak in de kroeg op de hoek is niet meer nodig. Helaas…
Joego-kroegen
In de jaren tachtig trekken veel Joegoslaven naar Nederland. De Joegoslavische restaurants schieten als paddenstoelen uit de grond. Ook in de onderwereld staan de Joego’s hun mannetje. Onder anderen door Klaas Bruinsma worden de Oostblokkers regelmatig ingezet om allerlei geweldsklussen uit te voeren. “Ik stuur een paar Joego’s op je af”, wordt een gevleugelde uitdrukking. In Amsterdam ontstaan in die tijd typische Joego-kroegen. De Koperen Papegaai aan het Van der Helstplein, ’t Biggetje aan de Madelievenstraat en The News in de Korte Leidsedwarsstraat stonden zo bekend. Bij die laatste twee zijn respectievelijk één en twee Joego’s doodgeschoten.
Nog een paar namen…
Café Molen De Victor aan de Rozengracht van de legendarische Jopie Mees uit Den Haag, Casablanca, de eerste Nederlandse jazzclub op de Zeedijk, die later in handen komt van ‘Zwarte Joop’ de Vries, de Funen bar in Oost waar de Kreidler Ploeg Oost van Willem van Boxtel langzaamaan verandert in de Hells Angels, en de Shisha Lounge waar in de avond van 22 april 2012 de 31-jarige Redouan ‘Takka’ Boutaka wordt doodgeschoten. En zo kunnen we nog een tijdje doorgaan…
En als het niet in kroegen kan..?
Criminelen hebben behoefte aan rumoer en veel volk om zich heen als ze afspreken met collega’s. Zo kunnen ze niet snel afgeluisterd worden en is het veilig omdat je niet verwacht dat iemand gekke dingen gaat doen met zo veel ooggetuigen. Als ze niet in kroegen afspreken, zien ze elkaar bijvoorbeeld in wegrestaurants of in restaurants in ziekenhuizen. Of ze doen juist het volledig tegenovergestelde en gaan een wandelingetje langs de gracht of in het bos maken met hun gesprekspartner.