Ellen von Unwerth (Frankfurt, 1954) fotografeert vrouwen zoals ze zelden worden vastgelegd: lachend, spelend, vrij. Vanuit Parijs bouwde de Duitse mode- en kunstfotograaf een oeuvre dat de grenzen tussen glamour, erotiek en humor deed vervagen. Haar beelden bruisen van energie en levenslust, en tonen dat ware kracht ontstaat wanneer controle ruimte maakt voor overgave. MASTERS sprak haar in aanloop naar haar expositie in Maastricht.
Ellen von Unwerth is een naam die synoniem staat voor speelse, krachtige en ongegeneerde modefotografie. Haar beelden, waarin vrouwen zichzelf durven te zijn, hebben de modewereld decennialang beïnvloed en haar een plaats gegeven onder de grootste fotografen van haar tijd. Toch begon haar carrière niet zoals je zou verwachten: zonder formele opleiding en met een verleden als model ontdekte zij haar passie voor fotografie bij toeval. “Ik begon gewoon met een camera die ik van mijn vriend kreeg”, vertelt Von Unwerth. “Ik maakte foto’s van mijn vrienden en deed documentairefotografie in Kenia terwijl ik nog model was. Toen ik terugkwam en de contactvellen zag, dacht ik: hé, dit ziet er eigenlijk best goed uit.” Het was ook in haar tijd als model dat Von Unwerth leerde wat zij níét wilde als fotografe. “Als model voelde ik me niet echt vrij voor de camera; ik moest stil blijven staan en af en toe naar links of rechts kijken, terwijl ik liever iets speels deed.”
Toen ze zelf begon te fotograferen, besloot ze het anders te doen: haar sets moesten plekken worden waar vrijheid mogelijk is. Maar die vrijheid ontstaat niet uit chaos, benadrukt ze. “De balans tussen controle en loslaten is het geheim van sterke artistieke regie. Mijn sets zijn altijd zorgvuldig voorbereid: alle logistiek klopt, niets ontbreekt. Die structuur creëert juist vrijheid.” De energie op set – de locatie, de mensen, de muziek – brengt volgens haar het beeld pas echt tot leven. “Mijn inspiratie ontstaat in het moment. Het belangrijkste is dat het talent zich volledig comfortabel voelt, zodat hun plezier vanzelf en spontaan naar boven komt.” Die visie voedt nog altijd haar aanpak: modellen moeten zich uitdrukken, plezier hebben en durven te experimenteren, binnen een zorgvuldig geregisseerde context.
Haar doorbraak kwam met de ontdekking van Claudia Schiffer, toen een 17-jarig meisje met een verbluffende gelijkenis met Brigitte Bardot. Von Unwerth herkende iets bijzonders en creëerde een iconische look die Schiffer onmiddellijk op de kaart zette. Het succes van die beelden is decennialang voelbaar gebleven. “Het is ongelooflijk dat jonge mensen nog altijd zeggen dat ze die foto’s mooi vinden. Het blijft bijzonder dat beelden mensen blijven beïnvloeden en inspireren.” Wat Von Unwerth onderscheidt, is haar vermogen om verhalen te vertellen via fotografie. Voor haar zijn poserende modellen in mooie jurken slechts oppervlakkige plaatjes. “Misschien een mooie foto, maar dan sla je de pagina om en ben je hem vergeten. Een goede foto komt bij mij terug: je wilt hem steeds opnieuw zien, begrijpen en in je opnemen.” Haar ideeën zijn vaak geïnspireerd door films en actrices uit de jaren vijftig en zestig – Brigitte Bardot, Sophia Loren, Italiaanse cinema. “Die vrouwen waren zó mooi gefilmd. Zelfs in ellende zagen die vrouwen er prachtig uit. Dat inspireerde me: vrouwen in allerlei situaties tonen en ze altijd mooi laten zijn.” Kwetsbaarheid speelt daarin een sleutelrol. “Het begint met muziek en met de energie die ik zelf meebreng op set. Ik creëer een ruimte waarin talent zich ontspannen, veilig en vrij voelt – vrij genoeg om iets intiems en echts te tonen. Ik wil dat ze hun mooiste geheimen durven delen.” Als vrouw voelt ze vaak sneller een natuurlijke compliciteit met haar modellen. “Dat gevoel van vertrouwen maakt het makkelijker om kwetsbaarheid vanzelf te laten ontstaan.”
Haar fotografie ademt performance, iets wat teruggaat op haar jeugdige fascinatie met circus en theater. Vanaf haar achttiende werkte ze drie jaar als assistente bij circus Roncalli in München, waar ze leerde improviseren, optreden en plezier maken op het podium. “In het circus regeren illusie en vrijheid. Het is een droomwereld waar acrobaten door de lucht vliegen. Hier ontsnap je even aan de realiteit van de wereld.” Die energie vind je terug op haar fotosets: licht rommelig, een tikje mysterieus, altijd met een vleugje glitter en glamour.
Von Unwerth wordt vaak omschreven als ‘sexy’ fotograaf, maar zelden als politiek. Zelf ziet ze haar werk niet als expliciet activistisch. “Mijn fotografie bevat geen directe politieke boodschap. Ik maak geen onderscheid: ik fotografeer vrouwen zolang ze me inspireren.” Toch spreekt haar werk wel degelijk over emancipatie. “Het gaat over vrouwen helpen zichzelf graag te zien. Over tonen dat schoonheid leeft in imperfectie, vreugde en spontaniteit.” Ze fotografeerde Naomi Campbell en Kate Moss spelend en lachend in bad, Madonna met haar mond vol taart, en modellen die zich volledig laten gaan – spaghetti op elkaars borst gooiend, lachend, experimenterend. Iconische beelden die laten zien hoe vrouwelijkheid, humor en autonomie hand in hand kunnen gaan. De beste foto’s ontstaan vaak op het moment dat iedereen denkt dat de shoot voorbij is. “Vaak is een goede foto uiteindelijk zelfs een ‘fout’, omdat je nog één keer afdrukt terwijl het eigenlijk al voorbij was. Het belangrijkste is altijd dat het beeld een verhaal vertelt.” Wie ze nog had willen fotograferen? “Marilyn Monroe! Zij was mijn droom. Kwetsbaarheid, seksualiteit, kracht: ze belichaamde alles.”
“Met een camera schakel ik mijn fotografische oog in. Ik word een soort sluipschutter, altijd op zoek naar momenten die ik wil vastleggen”
In een tijdperk waarin mode en beeldcultuur steeds sneller en digitaler worden, komt vrijheid soms onder druk te staan. “We moeten vandaag voorzichtiger zijn met wat we tonen. Platforms als Instagram censureren tepels, en er is een groeiende preutsheid.” Toch weigert ze zich te laten inperken. “Eerlijk? Ik voel me nog altijd vrij. En ik ben niet van plan om toe te geven aan die druk. In mijn hart ben ik een badass girl.” Ze blijft tegelijk kritisch over de veranderingen in het vak. “Vroeger werden beelden vooral voor tijdschriften gemaakt. Er waren enorme budgetten – als ik een olifant wilde, stond die er de volgende dag. Tegenwoordig is bijna alles content voor Instagram en moet alles steeds sneller.” AI zal veel veranderen,” erkent ze, “maar er moet altijd een mens achter het beeld zitten.”
Naast fotografie is Von Unwerth veelzijdig creatief: ze schildert, illustreert, regisseert en richtte zelfs haar eigen magazine op. Toch blijft de camera haar meest directe uitdrukking van kunst en persoonlijkheid. “Met een camera schakel ik mijn fotografische oog in. Ik word een soort sluipschutter, altijd op zoek naar momenten die ik wil vastleggen.” Ellen von Unwerth is meer dan een fotograaf; ze is een verteller, een choreograaf van persoonlijkheid, een kunstenaar die vrouwelijkheid viert en het plezier vangt in een oogopslag. Haar carrière bewijst dat instinct, durf en liefde voor het vak belangrijker zijn dan titels of opleiding. En als je haar vraagt wat ze anders zou doen als ze vandaag opnieuw zou beginnen, zonder naam maar met hetzelfde instinct, antwoordt ze zonder aarzeling: “Ik zou alles precies hetzelfde doen.”
Ellen von Unwerth in Fotomuseum aan het Vrijthof
Tot 13 september 2026 toont het Fotomuseum aan het Vrijthof de tentoonstelling My Circus van Ellen von Unwerth. De expositie omvat 160 iconische foto’s waarin vrouwelijkheid, speelsheid, erotiek en fashion samenkomen, gemaakt voor modemerken, tijdschriften, haar eigen VON magazine en boeken. Bezoekers zien onder meer foto’s van supermodel Claudia Schiffer, die Von Unwerth’s vroege doorbraak markeerden, en kleurrijke en zwart-wit portretten van Naomi Campbell, Linda Evangelista, Heidi Klum, Kate Moss, RuPaul, Beyoncé, Madonna, Miley Cyrus en Rihanna. Het circus – Von Unwerth werkte drie jaar bij Circus Roncalli in München – vormt de rode draad van de tentoonstelling. Het dynamische, theatrale en kleurrijke karakter van haar foto’s weerspiegelt haar levenslange fascinatie voor dit wereldje. Na tien jaar als model staat Von Unwerth al veertig jaar achter de camera. Haar filmische, provocerende werk combineert speelsheid, sensualiteit en humor, en legt de kracht en persoonlijkheid van vrouwen op eigenzinnige wijze vast.
