Voor Avila gaat het niet alleen om het doel van de reis, maar ook om de reis zelf. In dit geval met de Venice Simplon-Oriënt-Express van Amsterdam naar Venetië. De enige echte, de meest beroemde, de trein der treinen! Reisjournalist Ivo Weyel stapt namens MASTERS in. En komt ogen tekort: luxe overal!
De wereld is verdeeld in twee groepen mensen: degenen die graag in het middelpunt staan en de toeschouwers, seen and be seen. Ze hebben elkaar nodig om te existeren, de een is niks zonder de ander. Dat werd al meteen duidelijk in restaurant 1e Klas op het Amsterdamse Centraal Station waar we ’s morgens vroeg als reizigers met de Venice Simplon-Oriënt-Express verzamelden. De seen maakten ongemerkt hun entree, in makkelijke reiskledij met een simpele koffer of tas zonder logo, gewoon en dagelijks, als altijd, wat schuchter om zich heen kijkend. Ze gingen rustig zitten en wachtten af. En dan de be seen: een stuk luidruchtiger, met LV, CC of GC in goud op hun koffers, met manshoge kledingzakken hangend aan rijdende trolly’s, op en top opvallend duur gekleed, de mannen druk pratend in hun telefoon, de vrouwen redderend met het personeel om vooral voorzichtig te zijn met hun bagage. “Dat is een japon van Chanel!”, riep iemand waarschuwend tegen de kruier. Dat belooft wat.
Agatha Christie
Ik reisde al eerder met deze trein, in 1987, toen hij nog alleen Oriënt-Express heette. Ik zat toen ik coupé A5 – ik heb alle paperassen bewaard. En lo and behold: achtendertig jaar later zit ik weer in precies dezelfde coupé, in dezelfde wagon dus ook, die bijzondere wagon met dat wonderlijke verleden zoals staat te lezen op een glimmend bordje in de gang: ‘Sleeping Car 5544, in 1929 gebouwd en eerst gebruikt in de Train Bleu, toen in de Rome Express, vervolgens dienst doende als bordeel in Limoges (1942-1945) en’ – daar komt ’ie – ‘meteen daarna (1946-1947) als Dutch Royal Train.’ Ik denk niet dat het bordje er toen al hing, want zou Wilhelmina in een voormalig bordeel zijn gestapt?
Er verandert veel in de wereld, maar sommige dingen blijven zoals ze zijn. Er is hoegenaamd niets veranderd in mijn coupé, de kristallen details van Lalique, het glimmend gelakte hout met ingelegd marqueterie, de halfronde deurtjes naar de natte cel, de kwasten aan lampen en kussens, de hagelwitte antimakassars met monogram… Natuurlijk is alles tot in de puntjes gerestaureerd en gemoderniseerd en kan ik mijn iPhone inpluggen en is er wifi, maar voor de rest is het een trip langs memory lane, met name de jaren twintig, de hoogtijdagen van deze trein, toen Agatha Christie er moord en doodslag in optekende.
Eten, eten en nog een keer eten
Treinen zijn populair momenteel. De een kiest ervoor om het milieu te sparen, de ander onder het adagium ‘het is niet het doel waar het om gaat, maar de reis erheen’ (een quote die wordt toegeschreven aan de negentiende-eeuwse Amerikaanse filosoof Ralph Waldo Emerson). Deze Oriënt-Express is het nul plus ultra van de tweede categorie, de capo di tutti capi, de trein der treinen. Door de populariteit is het aantal Oriënt-Express-achtige treinen verwarrend groot. Zo is er de Eastern & Oriental Express, de La Dolce Vita Oriënt Express, de Oriënt-Express (zonder Venice-Simplon) en nog zo wat andere, maar de originele en oudste en meest beroemde is die waar ik dus die bewuste ochtend instapte. Een enkeltje van Amsterdam naar Venetië begint bij zo’n vierduizend euro per persoon (in een coupé met twee stapelbedden), oplopend tot rond de veertienduizend euro per persoon in een luxe suite. Maar dan heb je ook wat, nog afgezien van de constante stroom champagne en de alom aanwezige butlers die zowat elke wens stante pede vervullen. Alles is luxueus aan en in de trein, de fluwelen zetels in de restauratiewagons, de Lalique-panelen in de bar, het eten, het eten en nog een keer het eten (zit je te lunchen, zet de butler alvast après lunchhapjes in je coupé, drie uur later vervangen door goddelijke borrelsnacks gevolgd door het diner, wanneer de butler ondertussen alweer de après diner friandises klaarzet in de coupé waar inmiddels ook de bedden zijn opgemaakt met het zachtste bedlinnen met daarnaast de zoveelste frisse fles champagne in een koeler waarop het imposante VSOE-wapen). Voor die vierduizend euro heb je alleen geen eigen wc of douche – wc is op de gang en een douche is er alleen in de duurdere suites. Dus hoe chic men zich ook kleedt voor het diner (galakledij wordt geëntameerd), de reizigers in de goedkopere coupés kunnen onmogelijk helemaal okselfris zijn.
Miljardenrijke oligarch
“Hallo!”, roept het langs rennende jongetje. In posh Engels waarbij dat van koningin Elizabeth afsteekt als plat Cockney, zegt hij: “Wat hebben jullie een kleine kamer.” Nee, hij komt niet uit Engeland, maar heeft een Engelse nanny. Hij woont op Cyprus waar hij een paar jaar geleden met zijn Russische ouders naartoe is verhuisd. Hij wil later zakenman worden, net als zijn vader. Hij noemt diens naam, ik googel hem ter plekke, een miljardenrijke oligarch die na ruzie met Poetin Rusland ontvluchtte en nu – ook in de Verenigde Staten – wordt verdacht van oplichting, verduistering en nog wat meer van dat soort zaken. “Wij gaan straks met de helikopter”, roept hij ten afscheid. “Komen jullie zo even bij ons langs?” Naïef als we zijn, doen we dat, maar we worden in wagon 1 – daar waar de duurste suites zijn – tegengehouden door de dienstdoende treinbutler. “Sorry,” zegt hij beleefd, “maar deze wagon is privé.” Heeft de pappie van het jochie de hele wagon afgehuurd misschien?
Dat is dus één categorie die met dit soort treinen reist, de categorie die geen genoegen neemt met de in de totaalprijs inbegrepen huischampagnes, maar per se Louis Roederer Cristal wil (510 euro per fles) en die na de ‘Turbot in champagnesaus’ graag nog wat Beluga Tsar Imperial Petrossian kaviaar blieft (750 euro per 50 gram). Maar er is ook die andere groep, de jonggetrouwden (“we hebben nog net geen kinderen, mijn vrouw is zwanger, dus we nemen het er nog even van”) of anderszins lieden die er lang voor hebben gespaard, hun droomreis, zoals de in- en inkeurige gepensioneerde Haagse hoogleraar met zijn vrouw (voormalig lerares oude talen) die al hun hele leven deze trip wilden maken. Ze genieten met volle teugen. “We hadden geld opzij gelegd voor deze treinreis, en nu we gepensioneerd zijn konden we eindelijk onze droom verwezenlijken. Alles is voortreffelijk hier, en wat een schouwspel, nietwaar?” We zitten in de bar, het diner is aanstaande, de ene na de andere glitterende galajapon komt binnen, de haren in verse krul, make-up in plamuurstand, juwelen overal waar dat ook maar enigszins kan. De pianist doet z’n obligate deuntjes, begeleid door het plop-plop der champagnekurken. De be seens paraderen, de seens kijken toe.
Treinspotters
Zo werkt het ook op de perrons waar we onderweg stoppen. Overal staan hordes treinspotters te wachten, hun toestellen in de aanslag, alles voor een plaatje van de VSOE. Ik hang uit het raam en voel me een filmster, ik word geflitst en ondervraagd, of ik misschien even opzij wil gaan want “Oh! Is dat uw coupé? Wat prachtig!” en grootmoedig als ik ben, doe ik een stapje terug en schieten ze mijn nederig onderkomen. “Kunt u de champagne iets hoger vasthouden?” Klik klik. Ik ben vereeuwigd. Al dat enthousiasme is ook niet zo verwonderlijk. Hoe legendarisch kan een trein zijn? Tsaar Nicolaas II reisde ermee, net als Mata Hari, Marlene Dietrich, Sergei Diaghilev van de Ballets Russes, James Bond (in From Russia, With Love). Koning Carol van Roemenië ontvluchtte zijn land in 1940 in wagon 3425, met medeneming van zijn maîtresse (hij deed er tien dagen over). Literaire grootheden als Graham Greene, A. den Doolaard en John Dos Passos schreven er romans over, talloze films werden erover en erin gedraaid, illusionist David Copperfield liet de restauratiewagon in z’n geheel verdwijnen, Jean Michel Jarre componeerde er een muziekstuk over, de Teenage Mutant Ninja Turtles maakten de trein hun speelveld in de animatiefilm Turtles on the Orient Express, net als beertje Paddington. Generaties volgen elkaar op, maar de trein blijft al ruim een eeuw een constante bron van fascinatie op zowat elk gebied, voor jong en oud.
On top of the world
Er is dan ook bijkans niemand in de trein die geen souvenir koopt in de boutique in wagon 4141. Van pennen tot zijden sjaals, van chocolaatjes tot peperdure juwelen en beenderporseleinen serviezen, alles met het VSOE-embleem erop, het vindt gretig aftrek. Maar niet alles wordt officieel gekocht. Tijdens het diner zie ik een kristallen flûte onderhands in het avondtasje van een op het oog toch zo keurige dame verdwijnen. De gitarist en zangeres die troubadourend tussen de tafels laveren, brengen precies de juiste afleiding voor haar actie.
We stapten om elf uur in Amsterdam op en arriveren de volgende dag om zeven uur ’s avonds in Venetië. En wat deden we al die tijd? Eten en drinken vooral, genieten van het langs glijdende landschap en de langs schrijende avondrobes, de medepassagiers (zo dicht op elkaar komt het gesprek rap op gang), de treinwiegende nachtrust, het door de butlers non-stop aangereikte gevoel even on top of the world te zijn (fooitje niet vergeten, de dames- herenbutlers werken keihard!). Want wees eerlijk, wanneer komt het nou ooit voor dat je elke keer wanneer je onderweg even het perron wil betreden, de witgehandschoende butler eerst een rood lopertje op dat perron uitspreidt (geen vies perron aan onze schoenzolen) met aan weerskanten koperen paaltjes met een koord daartussen (tegen opruiend schorriemorrie) en dan daar paraat staat met een blad vol champagne?
Vaporetto
Eenmaal in Venetië gearriveerd, gaat de vijfsterrenservice nog even door: voor alle passagiers (nou ja, behalve dus voor het Russische jongetje dat per helikopter gaat) liggen er vaporetto’s klaar die je naar je hotel varen, n’importe welk hotel, ook al kies je een jeugdherberg. Ik houd nog even vast aan dat vijfsterrengevoel en boekte in het Londra Palace Hotel, pal naast het San Marcoplein, met uitzicht vanuit de kamer over de lagune en omliggende monumentale kerken en paleizen. Nicola Lucatello, de receptiemanager, heet me met stevige handdruk van harte welkom, zijn collega brengt me naar de kamer, een kruier draagt m’n koffer, ik hoef nog even niks zelf te doen, zelfs de gereedstaande fles champagne naast mijn bed wordt voor me ontkurkt met die typische, rustgevende en luxueuze zachte zucht die geopende champagneflessen horen te maken. Ik schuif tussen de satijnen lakens en denk: ik ga dus nooit meer van mijn leven vliegen.
