Dobberen tussen roofdieren die gracieus zijn, niet gevaarlijk. In het hart van de Noorse fjorden ontmoet high-end avontuur pure intelligentie. Met maximaal vier deelnemers, in het water én in jezelf. Joshua Barton neemt ons mee naar waar verwondering en natuurbeleving transformerend worden.
Stel je voor: je dobbert in het ijskoude, kristalheldere water van het uiterste noorden van Noorwegen. Onder je glijden schaduwen door de diepte, tot ineens een zwarte rugvin het oppervlak doorboort. Een orka glijdt geruisloos langs je heen, een moment zo filmisch dat het voelt alsof je midden in een scène van Planet Earth bent beland, alleen dan zonder de iconische stem van David Attenborough. Dit is geen droombeeld, maar de realiteit tijdens een exclusieve orka-expeditie naar Skjervøy, georganiseerd door Avila Reizen en onder leiding van onderwaterfotograaf en expeditieleider Joshua Barton. Zijn werk sierde de pagina’s van onder meer National Geographic, International Wildlife en The Washington Post. MASTERS ontmoet hem tijdens een bezoek van Joshua aan Avila Reizen in Haarlem en wil alles van hem weten over deze bijzondere expeditie.
Kun je iets vertellen over je achtergrond en waar je fascinatie voor de oceaan is ontstaan?
“Ik ben een Amerikaan met zijn thuisbasis in India – jaren geleden ging ik daarnaartoe voor een baan in het bedrijfsleven. Tegen de tijd dat ik mijn leven en werk opnieuw vormgaf rondom het begeleiden van walvisexpedities en het verkennen van nieuwe locaties, was ik daar inmiddels zo diepgeworteld dat ik besloot in India te blijven en mijn leven daar verder op te bouwen. Al op jonge leeftijd zocht ik de grenzen van mijn ontdekkingsdriften op; op mijn achttiende trok ik solo door wildernisgebieden zoals Kalimantan en Sumatra. De koraalriffen rondom die locaties maakten deel uit van de aantrekkingskracht. Destijds leek de wilde natuur oneindig voor een idealistische jongere. Naarmate ik ouder werd, bleef alleen de oceaan dat gevoel van oneindigheid behouden. De oceaan heeft nauwelijks iets prijsgegeven van haar enorme geheimen. Ik voel de drang om steeds weer nieuwe geheimen te ontdekken, en vooral de waardering dat er tijdens een mensenleven zo veel mysterie is te doorgronden.”
Wat deed je professioneel voordat je expeditieleider en onderwaterfotograaf werd, en hoe heeft die periode je gevormd?
“Het grootste deel van mijn carrière had ik een projectmanagementbureau, gespecialiseerd in het begeleiden van het volledige ontwerp- en bouwproces van hotels, kantoorcomplexen en residentiële projecten in India. In mijn vrije tijd organiseerde ik kleine duikexpedities en hield ik me bezig met fotografie, toen al volledig op mijn manier: altijd met grondig vooronderzoek en de bereidheid om risico’s te nemen in de zoektocht naar unieke plekken en momenten die je niet simpelweg via een website of duikwinkel vindt. Mijn vorige vakgebied leerde me het belang van zorgvuldige documentatie, planning, communicatie en voorzorg in logistiek, met name als het aankomt op veiligheid. Maar mijn carrière maakte me ook duidelijk dat het runnen van een bedrijf niet was wat ik de rest van mijn leven wilde doen. Geld is belangrijk, absoluut, maar niet als het ten koste gaat van levensgeluk en voldoening.”
Wanneer maakte je voor het eerst orka’s onder water mee?
“Mijn eerste ontmoeting was heel intens. Voor de kust van Sri Lanka, in uitzonderlijk troebel water door algenbloei, stuitte ik op een groep orka’s die aan het jagen waren op een blauwe vinvis. Ik was op dat moment op de boot met alleen een Sri Lankaanse vriend die niet dook, dus ging ik alleen het water in om het tafereel te filmen. Het water was zó groen dat ik de orka’s amper kon zien. Ze bleven bovendien op afstand zodra ik bij de al zwaar toegetakelde blauwe vinvis in de buurt kwam. Het besef dat ergens in die groene duisternis een groep dieren rondzwom die de kracht had het grootste wezen ter wereld zo toe te takelen, gaf me een lichamelijke sensatie die ik nooit eerder zo had gevoeld. Diezelfde groep heb ik later weer gezien in Sri Lanka, en natuurlijk zie ik elk jaar orka’s in Noorwegen. Wat ik nu zie is puur intelligentie en schoonheid, en geen voorbijschietende schimmige voorbodes van de dood, zoals op die ene eerste dag.”
Kun je dat moment seconde voor seconde opnieuw voor de geest halen?
“Die eerste keer was écht het soort hart-bonzend-in-je-oren angst. Ik zag niets anders dan een dodelijk gewond dier, zo groot als vijf treinwagons, dat bewegingsloos dreef in een donkere zee. Zijn aanvallers kwamen uit de peilloze leegte en schoten als bijna onzichtbare flitsen voorbij. Dat alles samen wakkerde een oer-instinctieve angst in mij aan. Ik was geen moderne mens meer met een mobiel in de hand en een vliegtuigticket op zak, ik was een klein wezen in een woeste, meedogenloze wereld. De tweede ontmoeting, het jaar erna, was vooral visueel, maar minstens zo rauw en intens voelbaar. Op zo’n 30 kilometer van de zuidkust van Sri Lanka was ik samen met gasten aan het duiken om blauwe vinvissen te zien, toen in de verte een groep walvisjagende orka’s opdook (er bestaan meerdere ecotypes orka’s: sommige jagen vooral op vis, andere op zeehonden en weer andere op walvissen). Omdat ze in deze wateren zo zelden voorkomen en het een vrijwel onbekend type betrof, raadde ik mijn gasten aan om aan boord te blijven, terwijl ik het water in ging. Met een holle hand sloeg ik op het water om een cavitatie-dreun te creëren – een soort doffe plof die door luchtbellen onder water ontstaat – om hun aandacht te trekken. Onmiddellijk draaide de hele groep in mijn richting en vloog doelgericht op me af. Ik dacht: ‘Oh… wat heb ik gedaan?’ Ik zag vier orka’s net onder het oppervlak, als glanzende silhouetten door het heldere water, die recht op mij af raasden. Mijn gasten zeiden later dat het leek alsof er torpedo’s langs de boot schoten. Vlak vóór ze mij bereikten, braken drie orka’s ineens naar rechts weg. Ongeveer 50 meter verderop begonnen ze in compacte cirkels te zwemmen. Dat was bedoeld als afleiding. Intussen kwam de vierde, een vrouwelijke, orka tot op één meter van mij, keek mij recht aan en scande me van top tot teen. Tot mijn eigen verbazing voelde ik, tegen al mijn instincten in, een diepe kalmte en vooral pure verwondering. Geen angst, alleen ontzag. Ik keek haar recht in de ogen. Dat beeld staat voor altijd in mijn geheugen gegrift. Pas toen ik weer aan boord klom, vertelden de anderen hoe ongelooflijk intelligent ze werkelijk waren. De drie orka’s bleken niet de afleiding, zij was het. Want een vijfde orka was vanaf het allereerste moment, toen ik het water in ging en op het oppervlak sloeg, geruisloos van de groep losgekomen en in een wijde omtrek langs de andere kant van de boot gezwommen. Hij lag uiteindelijk precies áchter mij. En ik had het niet eens door, terwijl mijn hoofd nog geen meter verwijderd was van de opengesperde bek van dit zes meter lange dier.”
Maar… is dat niet hartstikke gevaarlijk?
“Het is een groot misverstand dat orka’s gevaarlijk zouden zijn. Zij hebben in het wild nog nooit een mens kwaad gedaan. We staan simpelweg niet op hun menu. En kwaadwilligheid en wrok zijn uitsluitend menselijke eigenschappen, orka’s kennen dat niet. Ik heb een enorm respect ontwikkeld voor deze diersoort. Tijdens ontmoetingen hebben zij alle macht en controle. Ik ben slechts een onbeduidend detail in hun wereld. En toch kwamen ze naar me toe, bestudeerden me en vertrokken weer. Zij leven al miljoenen jaren op deze planeet volgens een natuurlijk evenwicht dat nooit méér neemt dan nodig is. Geen enkel dier werd gedood dat niet volledig werd benut voor levensonderhoud. In dat besef voelde ik me ongelooflijk klein, primitief en zelfs barbaars vergeleken met hen.”
Hoe zeker is het dat deelnemers aan de exclusieve orka-expedities die jij samen met Avila Reizen naar het noorden van Noorwegen organiseert, daadwerkelijk orka’s zullen zien?
“100% zeker! Op veel plekken in de wereld waar walvissen voorkomen, kún je ze tegenkomen, maar het kan ook níét gebeuren, afhankelijk van geluk en timing. In Noorwegen komen de orka’s naar de haring die naar specifieke fjorden migreren om zich te voeden, en blijven daar de hele winter om van die haring te eten. Zolang de haring naar het fjord trekt en de orka’s volgen, zijn de kansen om ze te zien gedurende het hele seizoen dus absoluut, de hele winter lang. Elk jaar ontvang ik meldingen over het moment waarop de haring aankomt, wanneer de eerste ‘orka-verkenners’ arriveren om de haring te inspecteren, en wanneer de volledige orka‑pods hun intrede doen. Als de haring in een bepaald seizoen naar een nieuw fjord blijkt te migreren (om de 7 à 15 jaar veranderen ze van locatie), verplaatsen wij onze uitvalsbasis gewoon naar dat nieuwe gebied.”
Je zoekt niet alleen de orka’s op, ook snijdende koude… Hoe wapen je je daartegen?
“We zijn extreem zorgvuldig: met drysuits, een verwarmde boot om tussen het duiken door koffie te drinken, en een slimme strategie om de lichaamstemperatuur op peil te houden. Mocht je drysuit onverhoopt scheuren, dan moet je het water uit en droge kleding aantrekken op de boot. Maar het is niet dat je meteen onderkoeld raakt. Sommige ervaren deelnemers dragen zelfs een wetsuit.”
Wat is het grootste risico dat je kunt lopen?
“Gezond verstand is de belangrijkste vereiste; het gebrek eraan het grootste risico.”
Welke veiligheidsmaatregelen zijn voor jou niet-onderhandelbaar?
“Ten eerste: één boot, één kapitein. Alleen de kapitein bepaalt wanneer het veilig is om het water in te gaan en wanneer het veilig is om terug te keren aan boord. Ik luister naar hem voordat ik instructies geef; de gasten luisteren vervolgens naar mij. Ten tweede: ik controleer bij iedereen of de drysuit goed is dichtgeritst voordat we het water in gaan. Ten derde: je moet het OK-teken geven wanneer je het water in gaat én elke keer wanneer ik hetzelfde teken naar jou maak. Tot slot, en vooral: maak geen grappen over veiligheid of gevaar.”
Wat moeten deelnemers fysiek en mentaal aankunnen om dit avontuur op een verantwoorde manier te beleven?
“Ze moeten fit genoeg zijn om te helpen met het vervoer van boodschappen en je bagage naar ons huis. We maken daarvoor gebruik van sleeën, maar geloof me: het is een flinke workout! Daarnaast moeten ze de ladder op de steiger kunnen beklimmen om op en van de boot te gaan, op en van het achterplatform van de boot kunnen stappen, en zichzelf kunnen optrekken via de achterrand wanneer ze aan boord klimmen. Mentaal kan de eerste sprong spannend zijn, maar zodra iemand in het water ligt en beseft dat deze droom werkelijk gebeurt, neemt de opwinding het vanaf dat moment over. Ik heb nog nooit meegemaakt dat iemand té bang of geïntimideerd was om het te doen.”
Heb je ooit een expeditiedag moeten annuleren door omstandigheden?
“Elk seizoen zijn er één of twee dagen die we afzeggen vanwege het weer. Daarom heeft elke reis zes dagen op zee.”
Is er ook een programma voor op het land?
“We zitten in een afgelegen, ongerept gebied. Je kunt wandelen door perfecte wildernis, tot aan een gletsjer. We duiken om mosselen te verzamelen voor het avondeten. Maar buiten die ongelooflijk indrukwekkende natuur is daar niet veel. Maar na expedities heb je sowieso geen tijd en energie meer voor nóg meer activiteiten.”
Kun je omschrijven hoe de avonden er tijdens de expeditie uitzien?
“We zijn met maximaal vier deelnemers. Ik kook, waarna we gezamenlijk eten en mooie gesprekken voeren. De meesten liggen rond 20 uur al in bed. Het bijzondere van zulke kleine groepen is hoe snel er onderlinge bandvorming ontstaat. De WhatsApp-groepen met elk team blijven nog lang na de reizen actief: mensen worden vrienden, zoeken elkaar op en boeken later opnieuw een duikexpeditie – met dezelfde duikvrienden, maar in een nieuwe setting.”
Wat heb je over jezelf ontdekt als gids door acht dagen in extreme natuur door te brengen met groepen?
“Begeleiden is niet voor iedereen, het is intens – ik sta 24 uur per dag ‘aan’. Iedere gast komt met verwachtingen en levenslange dromen; ook al doe ik deze reis al jaren, ik moet blijven beseffen dat dit voor hen een eerste ervaring is. Mijn doel is om het de mooiste belevenis van hun leven te maken. Ik heb ontdekt dat ik dat kan, omdat ik het al heb waargemaakt, én dat ik er zelf enorme voldoening uit haal om mensen gelukkig te maken.”
Wat is het meest betekenisvolle compliment dat je van een deelnemer hebt gekregen?
“Ooit nam ik een gast met kanker mee op een walvisexpeditie. Ze wist niet of de behandeling die na terugkomst zou starten, succesvol zou zijn. Ze zei: ‘Wat er ook gebeurt, ik heb nu de droom van mijn leven waargemaakt en kan vrede hebben met alles wat hierna komt.’ Dat raakte me diep.”
Wat is jouw meest recente memorabele anekdote?
“Tijdens mijn meest recente reis naar Noorwegen had ik gasten die zenuwachtig waren om met orka’s te zwemmen. En om überhaupt in het ijskoude Arctische water het water in te gaan. Hoewel ik altijd een oefenduik met mijn gasten doe, besloot ik hen deze keer zo voorzichtig mogelijk aan de ervaring te laten wennen. Ik voer met onze boot naar een rustige baai aan een fjord, waar het water kalm was en geen enkele orka te zien. In een doodstil, bijna heilig aandoend stukje natuur – het water zo glad als een vijver – liet ik hen het water in gaan, zodat ze konden acclimatiseren en zich op hun gemak konden voelen, zowel lichamelijk als mentaal. Toen brak plots het onmiskenbare geluid van een orka die uitademt door de stilte. Uit het niets verscheen een grote groep orka’s, die recht langs mijn nieuwelingen zwom. Ze waren te diep onder de indruk om bang te zijn, terwijl meer dan twintig orka’s aan de oppervlakte en onder water langs hen gleden, nieuwsgierig en observerend. Het had geen perfectere ontmoeting kunnen zijn. En het was een prachtige illustratie van het feit dat er niets te vrezen valt, alleen maar te bewonderen.”
Welke impact hebben de expedities gehad op jouw kijk op oceaanbescherming?
“Een heel grote impact! Allereerst kunnen we veel kennis en inzicht overbrengen op onze gasten. Daarnaast zetten we het netwerk voort rond thema’s, initiatieven en vraagstukken. Ik werk momenteel aan een programma waarbij een deel van de deelnemersbijdragen wordt ingezet ter ondersteuning van een ‘orka-bevrijdingsinitiatief’, gericht op de vrijlating van orka’s uit gevangenschap.”
Hoe is de samenwerking met Avila Reizen ontstaan en wat zochten jullie in elkaar?
“We werden aan elkaar voorgesteld door een wederzijdse kennis. Ik zocht een partner op het continent om een grotendeels onaangesproken markt te bereiken; ik denk dat Avila Reizen op zoek was naar het toevoegen van avontuurlijke, unieke en wildlife-gerichte reizen aan het exclusieve reissegment.”
De expeditie die jullie organiseren loopt van 1 tot 8 november 2026. Hoe groot schat je de kans dat deelnemers naast orka’s ook het noorderlicht zullen zien?
“In die periode van het jaar zien we het noorderlicht heel regelmatig, dus de kans is zeer groot. Maar… de kans op een encounter met orka’s is nóg groter!”